VALOR – Wartości, rozliczalność i prawo: analiza konstytucyjnego rdzenia oraz stanu praworządności w Unii Europejskiej

Projekt VALOR zbada rdzeń konstytucyjny Unii Europejskiej zawarty w unijnych traktatach oraz Karcie praw podstawowych UE, a także to, w jaki sposób jego interpretacja ewoluuje w odpowiedzi na poważne wewnętrzne zagrożenia dla wartości UE (art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej) w państwach członkowskich. Zagrożenia te często są inicjowane przez rządy, które zostały wybrane demokratycznie w wolnych wyborach.

Projekt przeanalizuje rozwój prawa UE w reakcji na te wyzwania, biorąc pod uwagę różnych aktorów napędzających przemiany rozumienia europejskiego rdzenia konstytucyjnego. Obejmuje to nie tylko badanie roli aktorów instytucjonalnych, jak Parlament Europejski, Komisja Europejska i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), lecz także odpowiedzi przedstawicieli europejskiego społeczeństwa, w tym sędziów krajowych, którzy stosując prawo UE, kierują pytania prejudycjalne do TSUE.

Ponadto projekt VALOR przeanalizuje dynamiczne interakcje między europejskim systemem konstytucyjnym a krajowymi systemami konstytucyjnymi, w szczególności dialog między krajowymi trybunałami konstytucyjnymi a TSUE. Wskaże na obszary zbieżności, ale także na punkty napięć i rozbieżności, które pojawiają się zwłaszcza w kontekście systemowych deficytów praworządności oraz w kontekście procesu odbudowy przestrzegania tej wartości w państwach członkowskich.

Badając zarówno mechanizmy instytucjonalne, jak i społeczne, projekt dostarczy kompleksowej analizy tego, w jaki sposób konstytucyjny rdzeń prawa UE jest  interpretowany, redefiniowany, podważany i broniony oraz jak procesy te wpływają na relacje między kompetencjami państw członkowskich a integracją w ramach UE.

Szczegółowy zakres projektu obejmuje następujące obszary:

• egzekwowanie przestrzegania wartości i prawa Unii Europejskiej w państwach członkowskich;
• stosowanie europejskiego rdzenia konstytucyjnego przez sędziów krajowych;
• dobre praktyki w obszarze przywracania praworządności;
• wzmacnianie odporności instytucjonalnej na ataki na praworządność;
• ochrona praworządności oraz jej związek z poziomem ochrony praw podstawowych w państwach członkowskich;

• społeczeństwo europejskie jako aktor na rzecz ochrony praworządności w państwach członkowskich