Dr Adriaan van Stel, Profesor ALK w Katedrze Przedsiębiorczości i Etyki w Biznesie wskazuje przepaść między wsią i miastem w stosowaniu TIK przez przedsiębiorców.
Przedsiębiorcy różnią się pod względem tego, jak często korzystają z technologii informacyjno-komunikacyjnych (TIK) w swojej pracy. To ważne, ponieważ intensywniejsze wykorzystanie TIK wiąże się z lepszymi wynikami biznesowymi. Co jednak decyduje o częstotliwości korzystania ze smartfonów, laptopów, platform cyfrowych i innych narzędzi elektronicznych przez przedsiębiorców w ich codziennej pracy?
W naszym artykule skupiamy się na roli regionalnych uwarunkowań i pokazujemy, że wykorzystanie TIK przez przedsiębiorców jest znacznie wyższe na obszarach miejskich w porównaniu z obszarami wiejskimi. Jednocześnie argumentujemy, że tę niekorzystną sytuację na wsi można częściowo zrównoważyć inwestując w ludzi o wyższym wykształceniu. Oznacza to, że regionalni decydenci mogą wzmacniać na obszarach wiejskich długoterminową odporność swoich regionów przyciągając pracowników z wyższym wykształceniem.
W dzisiejszych, coraz bardziej scyfryzowanych gospodarkach to, jak często przedsiębiorcy korzystają z TIK w swojej codziennej pracy, jest ściśle powiązane z produktywnością, innowacyjnością, zdolnością adaptacyjną i wynikami biznesowymi. Przedsiębiorcy, którzy często korzystają z TIK, są zazwyczaj lepiej przygotowani do tego, by pozyskiwać informacje, rozpoznawać potencjał, komunikować się z klientami oraz reagować na zmieniające się warunki rynkowe.
Niemniej, przedsiębiorcy działają w różnych środowiskach. Niektórzy pracują w gęsto zaludnionych regionach miejskich, gdzie siedziby mają wyższe uczelnie, innowacyjne firmy, wykwalifikowani pracownicy z rozległymi sieciami kontaktów zawodowych. Inni prowadzą działalność na obszarach wiejskich, gdzie dostęp do tych zasobów, a także kontaktów z wysoko wykwalifikowanymi specjalistami oraz możliwości kształcenia mogą być ograniczone. W kontekście regionalnym te różnice mogą mieć większe znaczenie niż się zakłada.
Na pierwszy rzut oka nasze dane wskazują przepaść cyfrową między miastem a wsią: przedsiębiorcy działający na obszarach miejskich oraz tych o średnim stopniu urbanizacji zazwyczaj intensywniej korzystają z TIK w swojej codziennej pracy, z kolei przedsiębiorcy z obszarów wiejskich korzystają z tych technologii w mniejszym stopniu.
W naszym badaniu zanalizowaliśmy, czy to właśnie różnice miasto-wieś pomagają wyjaśnić zróżnicowanie częstotliwości korzystania z TIK przez przedsiębiorców, a także sprawdziliśmy jakie uwarunkowania regionalne mogą odpowiadać za te trendy.
W tym celu wykorzystaliśmy dane ankietowe dotyczące prawie 5 000 przedsiębiorców z 305 regionów w 35 krajach w Europie. Nasza analiza ekonometryczna potwierdza, że przedsiębiorcy mieszkający na obszarach miejskich korzystają z technologii informacyjno-komunikacyjnych częściej niż przedsiębiorcy działający na obszarach wiejskich – nawet po uwzględnieniu różnic w wykształceniu, wieku, sektorze gospodarki, dochodach gospodarstw domowych, regionalnym rozwoju gospodarczym oraz dostępie do infrastruktury szerokopasmowej.
Skąd przepaść cyfrowa między miastem a wsią?
Dlaczego więc przedsiębiorcy z regionów miejskich korzystają z technologii informacyjno-komunikacyjnych intensywniej niż przedsiębiorcy z obszarów wiejskich? Po części wyjaśnienie jest proste: przedsiębiorcy z miast i wsi często działają w różnych środowiskach i sektorach gospodarczych. Dostęp do infrastruktury cyfrowej może się również znacząco różnić w zależności od regionu. Przykładowo, dostępność łączy szerokopasmowych pozostaje bardziej ograniczona na wielu obszarach wiejskich niż ma to miejsce w miastach.
Jednak nasze badanie wskazuje, że wyjaśnienie tego zjawiska wykracza poza samą infrastrukturę. Kluczową rolę odgrywa środowisko sprzyjające uczeniu się przedsiębiorczości, które zazwyczaj można znaleźć w miastach. W dzisiejszej gospodarce nowotworzona wiedza to jedno z najważniejszych źródeł potencjału biznesowego, innowacji i wzrostu gospodarczego, a przedsiębiorcy często dostrzegają potencjał biznesowy w pomysłach, technologiach i innych formach wiedzy jeszcze nie w pełni wykorzystanych przez firmy lub instytucje. Obszary miejskie zapewniają bardziej sprzyjające warunki dla tych procesów uczenia się i eksperymentowania w biznesie.
Kolejną ważną zaletą miast jest fakt, że interakcje twarzą w twarz – pomimo znaczenia wykorzystania TIK – są niezwykle cenne w przekazywaniu złożonej i ukrytej wiedzy. Choć technologie komunikacji cyfrowej zyskują na znaczeniu, wiele form uczenia się, współpracy i kreatywności nadal czerpie z osobistego kontaktu i nieformalnej wymiany wiedzy. W gęsto zaludnionych miastach takie interakcje zachodzą łatwiej i częściej niż na obszarach wiejskich.
Miasta to często skupiska uczelni, innowacyjnych przedsiębiorstw, wykwalifikowanych pracowników oraz sieci profesjonalnych. To zwiększa prawdopodobieństwo, że przedsiębiorcy zetkną się z nowymi pomysłami, technologiami i praktykami biznesowymi, które będą stymulować innowacje lub zachęcać do wdrażania narzędzi cyfrowych. Mobilność siły roboczej może dodatkowo wzmocnić tę dynamikę. W przeciwieństwie do obszarów wiejskich, w miastach pracownicy częściej zmieniają miejsca pracy i sektory, przenosząc ze sobą wiedzę, umiejętności i doświadczenie zawodowe. Te przepływy wiedzy przyczyniają się do rozwoju dynamicznych ekosystemów przedsiębiorczości, w których łatwiej pojawiają się możliwości innowacji.
Trudno pominąć, że uniwersytety i instytucje badawcze także tworzą pomysły i technologie, z których lokalni przedsiębiorcy mogą czerpać korzyści. W tym sensie obszary miejskie stanowią szczególnie sprzyjające środowisko dla przepływu wiedzy i eksperymentów w biznesie. Jednak sama bliskość nowych pomysłów i technologii nie wystarcza. Przedsiębiorcy potrzebują również tego, co badacze nazywają zdolnością absorpcyjną przedsiębiorczości: umiejętności rozpoznawania, rozumienia i wykorzystywania nowej wiedzy oraz technologii. Twierdzimy, że wiedza dotycząca TIK oraz umiejętności cyfrowe stanowią istotną część zdolności absorpcyjnej. Częste korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnych w pracy pomaga przedsiębiorcom podtrzymywać i aktualizować te umiejętności, a także skuteczniej dostosowywać się do zmian technologicznych i rynkowych. Ta perspektywa pomaga również wyjaśnić, dlaczego przedsiębiorcy w miastach mogą mieć silniejszą motywację do intensywnego korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych.
W środowiskach z silniejszą konkurencją, gęstszymi sieciami kontaktów zawodowych oraz większymi możliwościami innowacji podtrzymywanie komunikacji cyfrowej i bycie na bieżąco z technologią jest szczególnie cenne. Z kolei przedsiębiorcy z obszarów wiejskich nierzadko działają w mniej dynamicznych środowiskach innowacji, gdzie mają mniej okazji do interakcji za pomocą technologii, uczenia się przedsiębiorczości oraz wymiany wiedzy.
Nie oznacza to, że przedsiębiorcy z obszarów wiejskich są mniej zdolni lub mniej innowacyjni. Sugeruje to raczej, że regionalne środowiska, w których działają przedsiębiorcy, mogą kształtować ich motywacje i możliwości związane z wdrażaniem i wykorzystaniem technologii informacyjno-komunikacyjnych.
Skutki dla polityki rozwoju regionalnego
Co ważne, nasze analiza wskazuje, że regionalne różnice w korzystaniu z TIK nie są ani stałe, ani nieuniknione. Jednym z najciekawszych wyników naszego badania jest to, że przepaść cyfrowa między przedsiębiorcami w miastach i na wsi jest mniejsza w przypadku obszarów wiejskich, w których ludność ma stosunkowo wysoko wykształcenie. Wyższy poziom kapitału ludzkiego zdaje się częściowo rekompensować niekorzystne czynniki związane z wiejskim charakterem danego obszaru. To odkrycie ma potencjalnie istotne skutki dla polityk rozwoju regionalnego: sugeruje, że wzmocnienie profilu edukacyjnego i baz wiedzy na wsi może przyczynić się nie tylko do generalnego rozwoju gospodarczego regionu, ale także do większej cyfrowej integracji przedsiębiorców.
W jaki sposób można wspierać takie procesy? Jednym z rozwiązań jest przyciąganie na obszary wiejskie innowacyjnych firm, ośrodków badawczych, instytucji publicznych lub tych związanych z uczelniami wyższymi. Organizacje te tworzą wysokiej jakości miejsca pracy, które mogą przyciągać wykwalifikowanych pracowników i przyczynić się do tworzenia się bardziej dynamicznych lokalnych ekosystemów przedsiębiorczości. Decydenci mogą również skupić się na ludziach z wyższym wykształceniem, którzy dorastali na wsi, ale przenieśli się do miast, by dalej się kształcić lub pracować. Niektórzy z nich mogą chcieć wrócić w swoje rodzinne strony, jeżeli pojawią się tam odpowiednie możliwości zawodowe. Poprawa dostępności transportu i komunikacji cyfrowej również może ułatwić procesy migracji powrotnej.
Z czasem zmiany te mogą wzmocnić lokalne sieci zawodowe, pobudzić aktywność biznesową oraz sprzyjać szerszemu wdrażaniu technologii informacyjno-komunikacyjnych wśród przedsiębiorców. Co więcej, ponieważ duże firmy i organizacje publiczne często zlecają złożone zadania na zewnątrz, może to przyczynić się do dodatkowego popytu na wysoko wykwalifikowanych freelancerów i cyfrowych przedsiębiorców, wywołując tzw. efekty mnożnikowe w lokalnych gospodarkach.
Nasze ustalenia podkreślają również znaczenie infrastruktury szerokopasmowej. W miejscach z lepszym dostępem do łączy szerokopasmowych przedsiębiorcy częściej korzystają z TIK. Zatem poprawa łączności cyfrowej to ważne i bezpośrednie narzędzie polityk regionalnych służące zmniejszeniu cyfrowej przepaści między miastem a wsią. Niemniej, nasze wyniki sugerują, że sama infrastruktura prawdopodobnie nie wystarczy. Szersze otoczenie regionalne – w tym edukacja, sieci wiedzy i ekosystemy przedsiębiorczości – odgrywa ważną rolę w kształtowaniu tego, jak przedsiębiorcy wdrażają i wykorzystują technologie cyfrowe.
Podsumowując, nasze badanie służy lepszemu zrozumieniu wpływu środowiska regionalnego na cyfrową działalność przedsiębiorców w gospodarce opartej na wiedzy w Europie. Cyfrowa transformacja przedsiębiorczości to nie tylko kwestia technologiczna, ale wyzwanie dla rozwoju regionalnego. Zarówno kapitał ludzki, jak i infrastruktura cyfrowa odgrywają istotną rolę we wspieraniu długofalowej odporności, zdolności adaptacyjnych i konkurencyjności obszarów wiejskich.
___
Artykuł badawczy dostępny jest w Eurasian Business Review: https://doi.org/10.1007/s40821-025-00329-3.
Tłumaczenie zostało wykonane maszynowo.
