W anglojęzycznej monografii prof. ALK dr hab. Waldemar Hoff opisuje rozwój „cosmopolitan law” i pokazuje, jak ten porządek oddziałuje na państwa oraz jak wchodzi w relacje z tradycyjnymi systemami prawnymi. Autor proponuje całościową perspektywę: zamiast fragmentów i dygresji otrzymujemy spójną analizę konkurencji o „przestrzeń regulacyjną”, czyli o to, kto faktycznie kształtuje normy, którym podlegają instytucje, firmy i obywatele.
W codziennym myśleniu prawo ma adres. Uchwala je państwo, stosują sądy i urzędy, a obywatele uczą się reguł, które obowiązują. Coraz częściej jednak reguły przychodzą z zewnątrz, a czasem trudno wskazać jedno centrum decyzyjne. W tej przestrzeni pojawia się pojęcie prawa kosmopolitycznego, rozumianego jako zjawisko rozwijające się ponad tradycyjnymi porządkami i realnie wpływające na funkcjonowanie państwa.
Prof. Waldemar Hoff podejmuje temat, który w literaturze bywał dotąd opisywany częściej fragmentarycznie. Zamiast zbioru rozproszonych obserwacji proponuje perspektywę porządkującą i osadza problem w naukach prawnych jako dyscyplinie podstawowej, z wyraźnym odniesieniem do konsekwencji praktycznych.
Przestrzeń regulacyjna, czyli o co toczy się gra
Podtytuł książki, In Competition for Regulatory Space, wskazuje stawkę rozważań. „Przestrzeń regulacyjną” można rozumieć jako obszar, w którym powstają normy i standardy wyznaczające ramy działania. Kto ma na nią wpływ, ten współkształtuje zachowania rynków, instytucji, administracji, a w efekcie także decyzje obywateli.
W takiej konkurencji nie chodzi wyłącznie o prestiż. Chodzi o realną możliwość ustalania reguł. Dlatego temat ma znaczenie nie tylko dla teorii prawa, ale również dla praktyki regulacyjnej, administracyjnej i gospodarczej, zwłaszcza w świecie nakładających się porządków normatywnych.
Prawo kosmopolityczne: wpływ na państwo i relacje z systemami krajowymi
Jedną z osi monografii jest pokazanie, w jaki sposób rozwój „cosmopolitan law” oddziałuje na państwa oraz jak wchodzi w interakcje z tradycyjnymi systemami prawnymi. To ważne przesunięcie akcentu. Nie chodzi o teorię „obok” państwa, ale o proces, który zmienia środowisko działania państwa, testuje granice klasycznych kategorii i wymusza nowe pytania o źródła obowiązywania norm.
W recenzjach książki podkreślono, że problem jest wyjątkowo aktualny i w takim monograficznym ujęciu był dotąd rzadko obecny w literaturze. Zwrócono też uwagę na interdyscyplinarny charakter pracy i na to, że skłania do pogłębionej refleksji naukowej.
Unia Europejska jako szczególny porządek
Ważnym elementem rozważań jest umieszczenie prawa Unii Europejskiej obok tradycyjnych porządków prawnych jako „emanacji państwa”. To perspektywa, która zmienia sposób patrzenia na relację między porządkiem krajowym a unijnym. W tym ujęciu prawo UE nie jest wyłącznie „zewnętrzne”, lecz staje się częścią szerszej architektury, w której państwo współtworzy ramy regulacyjne, zamiast jedynie im podlegać.
Prawo w ruchu: konsekwencje dla regulatorów i biznesu
Monografia może być ważnym punktem odniesienia dla osób, które zawodowo pracują na styku prawa, regulacji i administracji. Jeżeli „cosmopolitan law” jest opisywane jako proces realnie oddziałujący na państwa, konsekwencje przestają być czysto teoretyczne. Zmieniają się warunki projektowania regulacji, interpretacji norm oraz zarządzania ryzykiem prawnym. Rośnie też znaczenie umiejętności poruszania się pomiędzy porządkami, bez prostych podziałów na „krajowe” i „obce”, bo w praktyce instytucje i firmy coraz częściej działają w ramach nakładających się reżimów normatywnych.
“Cosmopolitan Law. In Competition for Regulatory Space” (288 stron, Wydawnictwo Naukowe Scholar, 28 listopada 2025) porządkuje dyskusję o tym, skąd biorą się współczesne napięcia regulacyjne i dlaczego „miejsce, w którym powstaje norma” staje się jednym z kluczowych pól rywalizacji.
