23 lutego 2023 r., w przeddzień rocznicy pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, w Akademii Leona Koźmińskiego odbyła się konferencja poświęcona współpracy w sprawach cywilnych w stosunkach polsko-ukraińskich.
Heroiczna walka Ukraińców przypomina nam czym jest odwaga w obronie prawa do samostanowienia, wolności i demokracji. Są to wartości, które leżą u podstaw Unii Europejskiej. Ukraina walczy dziś o legitymizację swoich europejskich aspiracji. Jak zauważył niedawno jeden z komentatorów „nie było do tej pory kraju, który za wstąpienie do Unii gotów byłby zapłacić tak wysoką cenę".
W porównaniu z wojenną ofiarą Ukrainy harmonizowanie współpracy sądowej w sprawach cywilnych wydaje się celem nieomalże błahym. Cel ten jest jednak podstawą współpracy narodów w perspektywie mikro. Dotyka żywotnych interesów jednostek i podmiotów gospodarczych. Współpraca sądowa jest istotną częścią naszego europejskiego projektu. Swobodny przepływ orzeczeń, przewidywalność i funkcjonalność reguł jurysdykcji i prawa właściwego leżą u fundamentów współpracy w sprawach cywilnych i handlowych.
W trakcie konferencji wygłoszono wiele wystąpień na szereg szczegółowych tematów (m.in. ukraińskie prawo prywatne międzynarodowe, stosunki pracy, rzeczowe czy spadkowe w relacjach polsko-ukraińskich, a także praktyka stosowania polsko-ukraińskiej umowy o pomocy prawnej z 1993 r.). Wszystkie wystąpienia łączyła wspólna idea przewodnia, jaką jest współpraca w stosunkach polsko-ukraińskich oraz szerzej – ukraińskie aspiracje dołączenia do wspólnej europejskiej przestrzeni wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości.
Uczestnicy konferencji zgodzili się, że mając w perspektywie dołączenie w przyszłości Ukrainy do Unii Europejskiej, należy rozważyć zmianę zakorzenionej w innej epoce konwencji z 1993 r., tudzież zastąpienie jej nową umową pomiędzy całą Unią Europejską a Ukrainą.
