Badania sprawności rozwiązywania sporów publicznych, czyli konfliktów, których stronami są administracja, grupy obywateli oraz organizacje gospodarcze dotyczą zazwyczaj metod i narzędzi, ze szczególnym uwzględnieniem negocjacji, mediacji oraz procedur quasi sądowych. Perspektywa takich badań jest najczęściej krótkookresowa a celem praktycznym jest zaprojektowanie lepszych metod rozwiązywania konfliktów. Najważniejszym celem proponowanego projektu jest identyfikacja zmian w sposobie postrzegania konfliktów i sposobów ich rozwiązywania na tle doświadczeń zaangażowanych podmiotów oraz procesów uczenia się uczestników sporów publicznych. Przedmiotem zainteresowania w badaniach będą zakończone już spory i ich uczestnicy.
W Polsce brakuje analiz wpływu sporów i sposobów ich rozwiązywania na organizacje gospodarcze, instytucje życia publicznego, w tym zarówno organa władzy i administracji publicznej (samorządowe i rządowe), jak i obywateli i organizacje społeczne.
Badania wpisują się w podstawowe pytania dotyczące sprawności zarządzania sferą publiczną, w której czynniki ekonomiczne są silnie pomieszane ze społecznymi, prawnymi oraz politycznymi. Przy czym przez słowo sprawność należy, zgodnie z tradycją prakseologiczną, rozumieć skuteczność działań ale także ich ekonomiczność i korzystność w różnych wymiarach. Jednym z ważnych wymiarów owej sprawności jest realny wpływ sposobów rozwiązywania sporów na poszerzanie zakresu uczestnictwa obywateli w życiu publicznym i sprawowaniu władzy, czyli wpływ na demokrację. W rzeczywistości społeczno-gospodarczej coraz większego znaczenia nabiera kwestia sprawnego zarządzania podejmowaniem decyzji w sprawach stanowiących przedmiot sporu, kontrowersji. Przykładem są decyzje dotyczące zamykania szkół, lokalizacji uciążliwych dla środowiska i mieszkańców inwestycji (np. wysypiska śmieci, sortownie, spalarnie), a także kierunków wydatków publicznych. Przyczyną różnic stanowisk mogą być zarówno interesy, jak i wartości jakimi kierują się ludzie i organizacje. Wyzwaniem staje się więc przeprowadzenie procesu decyzyjnego, który uwzględniałby wspomnianą różnorodność i umożliwiał dochodzenie do rozwiązań drogą deliberacji. Wydaje się bowiem, że w sytuacji braku wspólnych wartości tym, co może dostarczyć legitymizacji określonym decyzjom jest nie ich treść, lecz procedura, w obrębie której zostały podjęte.
Tak więc badanie procedur decyzyjnych staje się badaniem dotyczącym centralnych dla współczesnego społeczeństwa procesów tworzenia legitymizacji dla zmieniającego się ładu instytucjonalnego. Odpowiedź na pytanie o to, w jakim stopniu polskie instytucje samorządowe są w stanie zaadoptować się do tych wyzwań, o to w jaki sposób przebiegają procesy uczenia się w zakresie procedur rozwiązywania sporów staje się pytaniem o to, na ile są one w stanie wytwarzać zaufanie społeczne i legitymizację dla swoich działań.
Projekt finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki.
