Zespół: 


Prof. dr hab. Andrzej K. Koźmiński


Katarzyna Piotrowska


Prof. Adam Noga


Prof. Krzysztof Zagórski

INDEKS ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU ALK 

Akademia Leona Koźmińskiego rozpoczyna cykliczną prezentację  Indeksu Zrównoważonego Rozwoju ALK (IZR ALK)  autorstwa profesorów  Uczelni: Andrzeja K. Koźmińskiego, Adama Nogi, Katarzyny Piotrowskiej i Krzysztofa Zagórskiego. Konstrukcja Indeksu oraz jego interpretacja pozwala na pokazywanie zmian i prognoz sytuacji społeczno-gospodarczej w Polsce w sposób znacznie bogatszy i pożyteczniejszy niż tradycyjne makro- wskaźniki , takie jak np. PKB czy PNB.

Wykres 1. Zmiany PKB i Indeksu Zrównoważonego Rozwoju ALK, 1999-2014 (wartości zestandaryzowane)  

Złożony indeks zrównoważonego rozwoju przedstawiał zmiany sytuacji społeczno-politycznej Polski w okresie światowego kryzysu lepiej niż rosnący ciągle dochód narodowy (PGB). Poprzednio wskazaliśmy, że nawet tylko wchodzące w skład naszego indeksu wskaźniki ekonomiczne, charakteryzujące stan gospodarki bardziej wszechstronnie od PKB, również wykazywały istotne wahania spowodowane kryzysem. Jeszcze bardziej widoczne są wahania społecznych komponentów indeksu. Przebiegają one w podobnych kierunkach jak zmiany gospodarcze, ale z większą amplitudą, szczególnie jeśli analizuje się subiektywne reakcje społeczeństwa na dokonujące się zmiany sytuacji.

Wprawdzie ogólny indeks rozwoju społeczno-ekonomicznego obliczaliśmy jako średnią dwóch ekonomicznych i dwóch społecznych indeksów „średniego szczebla”, na które składało się wiele wskaźników szczegółowych, to dla lepszego zrozumienia społecznych aspektów rozwoju przedstawimy tu zmiany trzech społecznych indeksów „średniego szczebla”: przewidywania opinii publicznej na temat różnych aspektów sytuacji (gospodarki, polityki, warunków życia, sytuacji w miejscach pracy i ogólnej sytuacji kraju) za rok, subiektywnych ocen tych samych aspektów obecnie i wielu szczegółowych danych na temat bieżącego stanu społeczeństwa polskiego.

Obiektywnie mierzona kondycja społeczeństwa wykazywała z niewielkimi tylko wahaniami stałe choć niezbyt znaczne pogorszenie w latach 2008-2013, czyli w okresie kryzysowym i pokryzysowym. Jedynym tylko wyjątkiem była minimalna poprawa w 2010r. czyli bezpośrednio po „szczycie” kryzysu światowego. Wyraźniejsza poprawa nastąpiła dopiero w 2014r, też jednak nie była ona wielka. Należy podkreślić dużą zbieżność tych zmian z ich odbiciem w świadomości społecznej. Zmiany w subiektywnych ocenach i przewidywaniach społeczeństwa, choć przebiegające w tym samym kierunku co zmiany w gospodarce i w obiektywnej sytuacji społecznej, były jednak znacznie większe, co świadczy o tendencji do nadmiernych reakcji na docierające informacje.

Wykres 2. Zmiany PKB i społecznych aspektów rozwoju społeczno-ekonomicznego, 1999-2014. 

Najsilniej zmieniały się społeczne przewidywania. W czasach o przewadze optymizmu oczekiwania były znacznie lepsze od bieżących ocen i od sytuacji obiektywnej. W czasach o przewadze postaw pesymistycznych były natomiast znacznie gorsze od subiektywnych i obiektywnych wskaźników sytuacji społecznej. Co więcej, aż do początku światowego kryzysu  w 2007r., miały one charakter wyprzedający o rok zarówno zmiany sytuacji obiektywnej  jak i jej subiektywne oceny. Było to zgodne z tendencjami wykazywanymi w „normalnych” czasach przez badania nastrojów konsumenckich w wielu krajach rozwiniętych. Dopiero od początku kryzysu zmiany wszystkich trzech aspektów sytuacji społecznej przebiegają nie tylko w tym samym kierunku (choć z różną amplitudą) ale i w tym samym czasie.

Należy podkreślić, że społeczne oceny sytuacji zmieniają się znacznie bardziej, niż wskazywałyby na to rzeczywiste zmiany, natomiast zmiany społecznych oczekiwań (przewidywań) zmieniają się znacznie bardziej od zmian w bieżących ocenach. Można zaryzykować, że natężenie zmian subiektywnych ocen, a szczególnie przewidywań przyszłości, jest na tyle nieadekwatne do wielkości obiektywnych zmian, że można nawet traktować je jako zbliżające się do histerii.

Podkreślić też należy, że zarówno ogólny indeks zrównoważonego rozwoju jak i jego wszystkie ekonomiczne i społeczne indeksy składowe wykazały istotną poprawę w 2014r., którą przewidywaliśmy w przeszłości  na podstawie naszego modelu ekonometrycznego. Ten sam model wskazuje na kontynuację poprawy w 2015r., ale przewiduje spadek w latach 2016-2017, jeśli nie nastąpią jakieś korzystne zarówno dla gospodarki, jak i społeczeństwa głębokie reformy strukturalne.

Wykres 3. Zrównoważony indeks rozwoju społeczno-ekonomicznego (ZIR) i jego estymacje w latach 1999-2017. 

Podkreślenia wymaga też fakt, że zmiany naszego indeksu zrównoważonego rozwoju przebiegają podobnie, jak zmiany w zadowoleniu z życia i psychologicznym funkcjonowaniu Polaków. Analiza tych współzależności potwierdza trafność i użyteczność naszego indeksu, wykracza jednak poza zakres prezentowanego obecnie komunikatu.

Kształtowanie się ekonomicznych wskaźników cząstkowych ogólnego wskaźnika ALK w latach 2013-2014 potwierdza w pełni obserwacje i prognozy z okresu 1999-2012. Ma miejsce nadal bardzo wyraźna prawidłowość: „wyprzedzająca” natura „zewnętrznego” wskaźnika cząstkowego wobec „wewnętrznego” wskaźnika charakteryzującego gospodarkę kraju,  jakkolwiek w latach 2010-2013, ta natura wyprzedzająca jest wyraźnie słabsza, choć od roku 2014 silnie powraca. Co natomiast interesujące -  w okresie 2010-2013 kształtowanie się  zewnętrznego cząstkowego wskaźnika gospodarczego bardzo silnie wyprzedza ogólny wskaźnik ALK i w całym okresie badanym 1999-2014 zewnętrzny wskaźnik gospodarczy bardzo silnie wyprzedzająco pokazuje zmiany ogólnego wskaźnika ALK.

     Wewnętrzna sytuacja gospodarcza Polski zaczęła się szybko poprawiać po 2002r., podczas gdy sytuacja zewnętrzna wykazywała poprawę już w latach 1999-2002. Przejściowe pogorszenie sytuacji zewnętrznej w 2003r. odbiło się tylko niewielkim spowolnieniem wzrostu „wewnętrznego” w 2004r. Następny, kilkuletni okres poprawy zapoczątkowany został w wymiarze międzynarodowym po 2003r., podczas gdy w wymiarze wewnętrznym rozpoczął się rok później. Spowodowane kryzysem finansowym załamanie sytuacji zewnętrznej nastąpiło w 2008r., podczas gdy znacznie mniejsze pogorszenie sytuacji wewnętrznej w 2009r. Niewielka poprawa zewnętrznej sytuacji gospodarczej w 2009r. spowodowała podobną poprawę sytuacji krajowej rok później. Ta ostatnia utrzymywała się w ciągu następnych lat mimo jednakże istotnego pogorszenia się sytuacji zewnętrznej, co pokazuje pewne ciekawe  uniezależnienie się, jakkolwiek niezbyt silne to jednakże istotnie odczuwalne,  gospodarki krajowej od jej kontekstu międzynarodowego.

W okresie 1999-2014, w którym testowany był Wskaźnik ALK, mamy dwa osłabienia gospodarcze w Polsce: pierwsze słabsze (2000-2001), drugie silniejsze (2008-2009), chociaż naprawdę drugie nie kończy się do dnia dzisiejszego. Syntetyczny wskaźnik pokazuje dobrze te osłabienia, co oczywiście nie jest rewelacją, ale na pewno ciekawe są społeczne konsekwencje tych załamań:  w przypadku pierwszego syntetyczny wskaźnik pokazuje konsekwencje osłabienia do 2004 roku (a w 2004 PKB rośnie o 5,3%, i nawet w 2003 rośnie o 3,9%). W przypadku drugim od 2008 roku mamy płaski przebieg syntetycznego wskaźnika ALK, mimo, że np. w tym okresie mamy w 2008 roku wzrost PKB o 3,9%, w 2009 o 2,6%, w 2010 o 3,7%, w 2011 o 5,0%, w 2012 1,6%, w 2013 1,3% oraz w 2014 3,3%. Wyraźny wzrost PKB w 2014 w stosunku do bardzo słabych w latach 2012 i 2013 znajduje odzwierciedlenie w dość istotnym przejściem z płaskiego przebiegu do stromego wewnętrznego wskaźnika cząstkowego gospodarczego, wyraźnie też „popychanego” wskaźnikiem zewnętrznym w tym roku.    To kolejna cenna cecha tego syntetycznego wskaźnika, zdecydowanie bardziej adekwatnie pokazująca stan społeczeństwa i gospodarki niż PKB, a także inne wskaźniki, pomijające społeczne uwarunkowania sterowalności gospodarką.

Artykuły: 

Prognozy Rozwoju " KOLOS na GLINIANYCH NOGACH

 

Przygotowanie do TSUNAMI
Zastosowania syntetycznego wskaźnika ALK

Artykuł: "Społeczeństwo, głupcze..."
Rzeczpospolita 25.09.14, str. 12

 

Kozminski University Composite Index of Balanced Economic and Social Development:
Its Construction and Application in Times of Uncertainty,